• Konsultacje na terenie szkoły

    od 1 czerwca - więcej

    zakładka: ważne!

  • Nabór uczniów do klasy I

    2020/21 - więcej zakładka:

    Rekrutacja

     

  • Zapewniamy praktyki

    w renomowanych 

    bydgoskich firmach!

     

     

  • Wektor nauczy

    dowolnego zawodu!

     

  •  

    Uczymy za darmo!

  • Gratis - wycieczka

    zagraniczna!

  • Gratis - tablet!

  • Dla uczniów-gratis

    materiały do nauki!

Etyka

/files/files/Etyka18-22.05.2020.pdf

UWAGA WAŻNE

Uczniowie klas ICD i II AB, którzy nie odsyłali wykonanych zadań z powodu trudności technicznych muszą dostarczyć zeszyty (te w których wykonywali zadania z pracy zdalnej)  lub podpisane prace (przedmiot, imię i nazwisko, klasa)  ze wszystkich przedmiotów, z wszystkimi wykonanymi zadaniami do szkoły za cały okres pracy zdalnej – w terminie do 14.05. Brak emaili z zadaniami lub brak dostarczonego zeszytu do szkoły jest równoznaczny z brakiem brania udziału w nauce zdalnej a to będzie skutkowało brakiem promocji do następnej klasy i poinformowaniem urzędu miasta o niespełnianiu obowiązku szkolnego.  Urząd miasta w takich sytuacjach ma prawo nałożyć grzywnę na rodziców do 10 000 zł – kara ta może być nakładana wielokrotnie!

Prosimy o przesłanie wszystkich zadań (np. z języka polskiego ale też z innych przedmiotów), które mieliście wykonać w zeszycie a nauczyciel nie prosił o wysłanie tego na email. Wysyłacie na emaile właściwych nauczycieli lub można dostarczyć zeszyty do szkoły. Dotyczy wszystkich przedmiotów!

Etyka - materiał na 2h lekcyjne - 01-05.06

/files/files/Etyka1-5.06(1).pdf

Etyka - materiał na 2h lekcyjne - 18-22.05.2020

/files/files/Etyka18-22.05.2020.pdf
 

 

Etyka 2 godziny lekcyjne 4-8.05.2020

 

Temat: Odważ się myśleć!
 
Czy myślenie wymaga odwagi? Immanuel Kant głosi, że należy przezwyciężyć lęk i odważyć się myśleć  samodzielnie. Samodzielnie, czyli bez powoływania się na autorytety czy tradycję. Jedynym autorytetem ma być  autorytet własnego rozumu. Zastanów się zatem, czy podejmując decyzje w życiu codziennym, kierujesz się intuicją, nakazami, zaleceniami innych osób czy starasz się jednak sam wybierać? Czy możemy w ogóle oprzeć swoje działania tylko i wyłącznie na swoim samodzielnym rozumieniu?
 
Twoje cele
  • Poznasz cele filozofii oświecenia.
  • Sprawdzisz, jak różne założenia epistemologiczne wpływają na postrzeganie przez nas rzeczywistości.
  • Sprawdzisz, czy hasła oświecenia są aktualne dzisiaj.

 

Przeczytaj
 
„Wiek świateł”
 
Jakie jest pochodzenie nazw poszczególnych epok? Pojęcia takie jak starożytność czy średniowiecze stworzono długo po czasie panowania tych epok. Nazwa „renesans” została nadana dopiero w połowie XIX wieku. Z  oświeceniem (epoką trwającą od końca XVII do początków XIX wieku) rzecz się miała inaczej. Była to pierwsza epoka, której przedstawiciele sami nadali nazwę swoim czasom. Nazwa „oświecenie” odnosiła się również do celów wyznaczonych przez ówczesnych myślicieli.
 
We wszystkich językach europejskich nazwa „oświecenie” odnosi się do światła. W języku francuskim jest to  Les Lumières, w niemieckim  die Aufklärung, w angielskim Enlightenment, w hiszpańskim  la ilustración, a we włoskim  l'illuminazione.
 
Światło

 w historii myśli pełni szczególną rolę. W metaforze starotestamentowej jest elementem porządkującym chaos. W Nowym Testamencie jest to symbol Boga. W renesansie zaś światło jest symbolem doskonałości. Nie zapominajmy również o platońskiej jaskini, która stanowi metaforę  wiedzy. W oświeceniu światło pełni podobną rolę – ma rozpraszać ciemność stanowiącą symbol niewiedzy i zabobonu. Filozofowie oświecenia stawiali sobie zatem za cel propagowanie rozumu jako narzędzia zdobywania wiedzy o świecie, walkę z zabobonami oraz doprowadzenie do reformy całych społeczeństw. W ten sposób zagadnienia epistemologiczne łączyły się z pewną wizją społeczeństwa.

Oświecenie a problemy epistemologii
Jednym z podstawowych obszarów filozofii jest  epistemologia. Stawia ona pytanie o naturę i pochodzenie naszej wiedzy. Jeżeli zastanawia cię, skąd czerpiemy wiedzę, co jest prawdą i jak możemy do niej dotrzeć, jakie poglądy są uzasadnione, a jakie nie – to jest to właśnie domena epistemologii. Dla filozofów oświecenia problemy te były kluczowe – chodziło w końcu o to, by kierować się wiedzą, a nie przypuszczeniami lub przesądami.
 
W filozofii nowożytnej istniała dyskusja na temat źródeł wiedzy. Upraszczając, gdyż każda tego typu klasyfikacja jest zawsze uproszczeniem, spór toczył się pomiędzy zwolennikami  racjonalizmu i  empiryzmu. Doktryna racjonalizmu uznawała, że jedynie rozum zapewnia wiarygodność wiedzy. Doświadczenie może być zwodnicze, więc wiedza powinna być budowana na stabilnych prawach logiki. Z kolei empiryści podkreślali, że źródłem wiedzy jest przede wszystkim doświadczenie – czyli wszystkie bodźce, które docierają do naszego umysłu drogą zmysłów.
 
Immanuel Kant starał się pogodzić te dwa stanowiska. Można powiedzieć, że według Kanta rozum jest warunkiem doświadczenia, ponieważ nie jesteśmy w stanie poznać świata wyłącznie za pomocą rozumu lub zmysłów
 
Przewrót kopernikański
 
Immanuel Kant autor rewolucyjnej tezy zwanej „przewrotem kopernikańskim” w filozofii starał się pogodzić stanowisko racjonalizmu i empiryzmu. Samym rozumem nie możemy w pełni poznać świata, a korzystając z samych zmysłów, nie jesteśmy w stanie zdobyć wiedzy. Kant uczynił podobnie w obszarze epistemologii jak Mikołaj Kopernik w astronomii – zakwestionował powszechne i zdroworozsądkowe przekonanie mówiące, że myśl jest przeciwieństwem doświadczenia. Kant zakłada, że w procesie poznania umysł ludzki częściowo kształtuje to, co postrzega. Podmiot nie jest przeciwieństwem przedmiotu, lecz jego warunkiem, tak jak pojęcia są warunkiem doświadczenia. To co nazywamy przedmiotem, nie istnieje bez udziału podmiotu myślącego, aby poznać rzecz, trzeba wejść z nią w kontakt i ją zrozumieć.  Myśl nie jest przeciwieństwem doświadczenia, lecz jego składnikiem.
 
Spróbujmy wyjaśnić to na przykładzie. Wyobraźmy sobie człowieka obserwującego kolorowy kwiat. Filozofia przedkantowska będzie analizowała tę sytuację, traktując człowieka oraz kwiat jako dwa osobne, niezależne byty. Filozofowie zadają tu pytania o to, czy kwiat rzeczywiście istnieje i czy rzeczywiście jest kolorowy, a także skąd wiemy, że tak naprawdę jest. Immanuel Kant twierdzi zaś, że taka analiza jest pozbawiona sensu. Człowiek nie mógłby obserwować kwiatu, gdyby w jego rozumie nie istniały wcześniej kategorie dotyczące kształtu, koloru i samego pojęcia kwiatu. To te istniejące w naszym rozumie kategorie pozwalają na poznawanie świata. Kant proponuje zatem rewolucyjną metodę. Filozofia nie powinna zajmować się rzeczywistością, ale warunkami możliwości poznania tej rzeczywistości. Z tego powodu jego filozofię nazywamy  transcendentalną. Termin ten powstał od łacińskiego słowa  transcendens – przekraczający. Filozofia transcendentalna to filozofia przekraczająca przedmiot poznania i analizująca sposoby, w jaki możemy go poznać.

 

Słownik

 

empiryzm
(gr.  empeiría - doświadczenie) nurt w filozofii, wedle którego wiedza pochodzi przede wszystkim od zmysłów
 
ontologia
(gr.  onto - to, co jest) dział filozofii badający najogólniej rozumianą rzeczywistość
 
epistemologia
(gr.  episteme - wiedza) dział filozofii badający naturę wiedzy oraz mechanizmy dochodzenia do niej
 
etyka
(gr.  ethos - zwyczaj) dział filozofii zajmujący się moralnością, tym, co człowiek powinien czynić
 
krytycyzm
(łac.  criticus – osądzający) lub też filozofia krytyczna, jest to podejście Immanuela Kanta, które mówi, że rolą filozofii powinna być przede wszystkim teoria poznania. Krytyka ma polegać na autorefleksji rozumu na temat własnych możliwości poznawczych. Taka refleksja powinna wyprzedzić każdą inną działalność filozoficzną.
 
racjonalizm
(łac.  ratio - rozum) nurt w filozofii, który podkreślał zasadniczą rolę rozumu w zdobyciu wiedzy
 
transcendentność
(łac.  transcendere – „wychodzenie poza granice”) określenie tego, co znajduje się „poza”, np. światem fizycznym. W tym sensie Bóg lub idee mogą być transcendentne - znajdują się bowiem poza światem. Jest to zatem pojęcie z zakresu ontologii.
 
transcendentalność
(łac.  transcendere – „wychodzenie poza granice”) określenie spopularyzowane przez Immanuela Kanta i oznacza ono to, co wykracza poza poznanie zmysłowe i co umożliwia samo to poznanie. Jest to pojęcie pochodzące z teorii poznania czy też epistemologii, a nie z ontologii. Nie dotyczy ono wykraczania poza świat fizyczny, lecz poza nasze doświadczenie, by odpowiedzieć na pytanie, w jaki sposób możemy poznawać przedmioty.
 
Jeśli zainteresował Cię temat obejrzyj https://youtu.be/5RGPg_x8BSM.
 
Zadanie
Napisz notatkę, w której odpowiesz na cele lekcji i zapisz w zeszycie pojęcia ze słownika, których nie rozumiesz.
 
Ważne: Jeśli cokolwiek z tej lekcji jest dla Ciebie niejasne, jeśli masz problem z rozwiązaniem któregokolwiek zadania – skontaktuj się ze mną za pomocą Skype (live: fpjakub_1), maila (j.kossak@o2.pl) lub Messengera

 

 

 

Przedmiot etyka   Materiał na 2 godzin dla klasy ICD  w tygodniu 20-24.04
 
Temat: Do czego dusza służy filozofom? Wybrane koncepcje duszy

Czym jest dusza? Odpowiedź na to pytanie nie należy tylko i wyłącznie do filozofów. Pojęcie duszy kształtowało się początkowo w wierzeniach religijnych, skąd zostało zaczerpnięte przez myślicieli. Ma ono kluczowe znaczenie choćby w antropologii filozoficznej, czyli nauce poszukującej odpowiedzi na pytanie, kim w swojej istocie jest człowiek.

Filozoficzne koncepcje duszy pozwalały rozwiązać dwa problemy: pierwszy to ontologiczny problem pochodzenia życia w świecie złożonym z nieożywionej materii, drugi – dotyczy teorii poznania i zawiera się w pytaniu: w jaki sposób człowiek postrzega to, co niedostępne, za pomocą zmysłów?

Nie sposób krótko opowiedzieć o wszystkich aspektach pojęcia duszy, dlatego zaczniemy od jej początków. Dowiesz się więc, jakie koncepcje duszy łączyły się z wybranymi stanowiskami: monizmem jońskich filozofów przyrody oraz Demokryta, dualizmem antropologicznym Platona, hylemorfizmem Arystotelesa i dualizmem psychofizycznym Kartezjusza.

Twoje cele

 

  • Zdefiniujesz główne problemy filozoficzne, z którymi łączy się pojęcie duszy.
  • Omówisz koncepcje duszy na gruncie ontologii i epistemologii.
  • Ocenisz wybrane teorie związane ze stanowiskami filozoficznymi: monizmem i dualizmem.

 

Przeczytaj

Z czego wynika zmienność świata, czyli skąd wzięła się dusza w filozofii?

Dusza jest czymś innym niż ciało, a duch – czymś innym niż materia. Takie stwierdzenie może wydać ci się oczywiste, podobnie jak innym, współczesnym ci ludziom. Jednak pierwsi filozofowie starożytnej Grecji, tzw.  jońscy filozofowie przyrody, mieli problem z odróżnieniem materii i ducha.

Początkowo uznawali duszę za rodzaj siły działającej w Kosmosie, ożywiającej całą naturę. Wnioskowali oni z tego, co widoczne, oparte na zmysłowych spostrzeżeniach, na temat tego, co niewidoczne. Poszukując zasad istnienia i badając fizyczne byty, odkrywali wieczne zasady rządzące życiem. Dla  Talesa zasadą wszystkiego była woda i dzięki całej swej materialnej naturze była ona również zasadą rządzącą wszelkim ruchem, ciepłem i życiem, czyli posiadała to, co Grecy nazywali duszą. Z kolei  Anaksymander doszukiwał się początku i tworzywa świata w czymś, co nazywał bezkresem. Jego istotą była nieokreśloność, z której wyłaniają się żywioły. Ostatni z filozofów z Miletu –  Anaksymenes – za  arche uznał powietrze, przypisując mu podwójną naturę. Obok powietrza wyróżnił boskie tchnienie (gr.  pneuma), które je ożywia. Jońscy filozofowie przyrody materialnej arche nadawali niematerialną moc sprawczą, rządzącą przyrodą – byli więc  hylozoistami. Uważali, że materia jest z natury obdarzona życiem i wrażliwością. Taki pogląd na przyrodę pozwalał im wyjaśnić, skąd bierze się zmienność i ruch – według nich była to własność samej materii.

Obserwacja przyrody wydawała się potwierdzać tezy hylozoistów – przecież wszystko nieustannie się zmienia. Innego zdania był jednak  Parmenides, dla którego ważniejsza była zgodność teorii bytu z rozumem, a nie – z doświadczeniem. Gdyby  byt, czyli to, co jest, rzeczywiście się zmieniał, to mógłby zmienić się jedynie w niebyt – a niebytu przecież nie ma. Stąd kolejny wniosek Parmenidesa: byt musi być  stały i  jeden. Rozdzielenie bytu i ruchu było pierwszym krokiem do odejścia od hylozoistycznego poglądu na przyrodę.

Według hylozoistów zmienność rzeczy była pewną naturalną, samorzutną własnością materii. Innymi słowy, zmiany w przyrodzie wywoływane były przez dynamikę samej materii. Jednak w momencie, gdy materia została uznana za nieruchomą, zmiana mogła zostać wywołana tylko przez działanie jakiejś siły zewnętrznej wobec materii.  Empedokles, który uważał, że zmienność w przyrodzie bierze się z oddziaływań między czterema podstawowymi żywiołami, twierdził, że materia wprawiana jest w ruch przez dwie antagonistyczne siły:  miłość i  niezgodę.

Empedokles oddzielił materię od siły. To rozwiązanie nie wyjaśniało jednak, dlaczego w ogóle w przyrodzie rozpoczął się ruch. Skoro odpowiadają za to jakieś zewnętrzne siły, które działają na materię, to w jakimś momencie musiała ona zostać poruszona po raz pierwszy.  Anaksagoras, który postawił ten problem, był przekonany, że nie wydarzyło się to w sposób przypadkowy. Pierwszym impulsem poruszającym materię był według niego  duch.

W ten sposób materia – która, według hylozoistów, podlegała nieustannym przemianom – została oddzielona od ducha, czyli pewnej samoistnej siły, która porusza materię. W tym podziale na gruncie filozofii przyrody możemy odnaleźć genezę pojęcia duszy, rozumianej jako byt jakościowo odmienny od nieruchomej materii – siła, która ją porusza, oraz czynnik życia w przyrodzie.

Inne rozwiązanie problemu zmienności rzeczy zaproponował  Demokryt z Abdery. Według niego cała przyroda jest materialna, a materia – zbudowana z atomów.  Atomy to  niepodzielne cząstki materii, które poruszają się w próżni, wytwarzając w ten sposób coraz to nowy, zmienny układ świata. Wszystkie zjawiska – a więc życie, duchowość i myślenie, można wyjaśnić poprzez ruch atomów. Dusza jest więc tym samym, co ciało: składa się z tego samego rodzaju materii, poruszającej się dzięki kulistym kształtom swoich atomów. Według Demokryta dusza posiada atomy doskonalsze niż ciało, tj. bardziej gładkie, subtelne i ogniste, mające jednocześnie tendencję do opuszczania ciała. Śmierć jest zupełnym rozproszeniem atomów.

Czym Demokryt różnił się od hylozoistów? Posługiwał się pojęciem materii, które nie posiadało żadnych duchowych właściwości. Ilościowy układ materii pozwala według niego wyjaśnić naturę procesów duchowych. Był więc  materialistą oraz  monistą – bo uznawał, że istnieje tylko jeden rodzaj substancji.

Dualistyczna koncepcja duszy i ciała pojawiły się w historii filozofii za sprawą  orfizmu. Orficy wierzyli w boskie pochodzenie duszy i jej nieśmiertelność. Jej obecność w ciele była karą za grzech popełniony we wcześniejszym wcieleniu. Wierzenia i praktyki orfików wywarły wpływ na  pitagorejczyków, dla których właściwa jest doktryna wędrówki dusz. Związek pitagorejski był wspólnotą religijną, etyczną oraz polityczną, skupioną wokół Pitagorasa – filozofa i matematyka. Członkowie związku zobowiązani byli do przestrzegania określonych reguł życiowych oraz do uczestnictwa w misteriach. Działalność pitagorejczyków łączyła w sobie dociekania naukowe, matematyczne, z mistycyzmem – inspirowanym przez orfików, oraz konserwatyzmem moralnym. Tajna – bo dostępna tylko dla wtajemniczonych – pitagorejska nauka o duszy oparta była na wierzeniach orfickich. Głosiła ona, że ciało jest więzieniem duszy – niezależne od ciała i preegzystujące dusze musiały połączyć się z określonych ciałem. Dlaczego? Ponieważ na duszy zaciążyła wina.  Metempsychoza – cykl kolejnych wcieleń – jest więc pokutą, sposobem na oczyszczenie się duszy i wyzwolenie jej ze związku z ciałem. Religijno‑ascetyczne praktyki pitagorejczyków koncentrowały się wokół idei oczyszczenia duszy i wyzwolenia jej z okowów ciała. Praktykowany przez nich zakaz jedzenia mięsa był związany z doktryną metempsychozy.

Jak poznać to, co ogólne?

Zastanów się, w jaki sposób może przebiegać poznanie w świecie, który składa się tylko z atomów i próżni. Według Demokryta odbywa się ono mechanicznie – atomy odrywają się od rzeczy i tworzą podobizny, które wpadają do narządów zmysłów. Platon zauważył jednak, że za pomocą zmysłów możemy poznać tylko konkretne, jednostkowe rzeczy, które są zmienne. Prawdziwa wiedza, oparta na uzasadnionym przekonaniu, musi mieć oparcie w tym, co niezmienne. Taką wiedzę osiągamy nie przez poznanie rzeczy, lecz pojęć.  Platon głosił, że – oprócz bytów konkretnych – istnieją również byty ogólne: równość, piękno, dobro. Jak je poznajemy? Nie za pomocą zmysłów, a zatem – za pomocą duszy. Dusza rozumiana jest tutaj jako przeciwieństwo ciała – jako niematerialna, nieśmiertelna i niezależna od ciała. W jaki sposób dusza może poznawać?

Sokrates był pierwszym filozofem, według którego indywidualna dusza –  psyche – nie była elementem przyrody, ale czymś typowo ludzkim – siedzibą cnót. To od Sokratesa Platon przejął ideę, że dusza jest istotą człowieka, czyli decyduje o jego tożsamości. Ilustracja:  Śmierć Sokratesa Jacques'a-Louisa Davida

Źródło: domena publiczna.

Platon był przekonany, że rzeczywistość, którą odbieramy zmysłami, jest pozorem, a prawdziwy byt jest idealny. Naprawdę istnieją więc tylko  idee – dobro, piękno, człowieczeństwo, sprawiedliwość – które można rozumieć jako wzory istniejących w przyrodzie rzeczy. Skoro wiedza o ideach jest niezależna od poznania zmysłowego, to musi być wrodzona. Platon wyobrażał sobie, że przed naszym cielesnym życiem dusze oglądały idee, o których zapomniały, gdy zostały zamknięte w więzieniu ciała. Poznanie filozoficzne pozwala przypomnieć sobie wiedzę o ideach – ten sposób poznania nazywał  anamnezą.

Platon włączył wierzenia pitagorejskie do swojej nauki o duszy. Powtarzał za nimi, że ciało jest więzieniem duszy, a sama dusza jest:

  • niezależna od ciała,
  • doskonalsza od ciała,
  • nieśmiertelna.

Dodawał, że – w przeciwieństwie do ciała, które składa się z części – dusza jest niezłożona. Problem poznania tego, co ogólne (co umożliwiała poznawcza funkcja duszy) doprowadził więc Platona do przeciwstawienia mistycznej koncepcji duszy, opartej na wierzeniach orfickich, materialnemu poglądowi na duszę, typowemu dla jońskiej filozofii przyrody.

Arystoteles odrzucił mistyczne wpływy pitagorejczyków, nie zgadzając się również, żeby poza przyrodą istniały jakieś idealne byty. Uważał, że w przyrodzie istnieją tylko konkretne, realne rzeczy, które poznajemy za pomocą zmysłów. W teorii poznania podjął on ten sam problem, co Platon, ale rozwiązał go w inny sposób. Każda rzecz składa się z tego, co w niej  konkretne – materii –oraz tego, co w niej ogólne –  formy. Ludzie różnią się między sobą, ale mają tę samą formę: należą do gatunku homo sapiens. Skąd jednak o tym wiemy? Arystoteles twierdził, że postrzegając wielokrotnie konkretnych ludzi, nasz  rozum teoretyczny dochodzi do ogólnego pojęcia człowieka. Poznanie tego, co ogólne, odbywa się na drodze  indukcji.

Rozum teoretyczny był funkcją duszy rozumnej – czyli duszy posiadanej przez ludzi. Arystoteles pojmował bowiem duszę szeroko – jako czynnik życia w przyrodzie, który odpowiada za funkcje życiowe roślin, zwierząt i ludzi. Najprostszą formą duszy jest  dusza wegetatywna, która sprawia, że rośliny odżywiają się i rosną. U zwierząt do tych podstawowych funkcji duszy dochodzą kolejne, dzięki którym zwierzęta posiadają uczucia i popędy – odpowiada za nie  dusza zmysłowa. U szczytu tej hierarchii znajduje się człowiek z  duszą rozumną, czyli organizm żywy, który myśli.

Jak widzisz, w porównaniu z platońską koncepcją duszy, u Arystotelesa dusza jest bierna – nie ogląda idei, a tylko opracowuje informacje pochodzące ze zmysłów. Jednocześnie obaj – i Platon, i Arystoteles – zgadzali się z Anaksagorasem, że dusza jest czynnikiem życia, że wprawia materię w ruch. Jak Arystoteles godził tę sprzeczność? Odpowiadał, że czynnym elementem duszy jest  rozum praktyczny, który kieruje wolą człowieka. Wprawia on rozum teoretyczny w ruch, dzięki czemu poznaje dobro. Dlatego wola człowieka jest rozumna, a nasze działanie opiera się na wiedzy o tym, co jest dobre.

Zupełnie inny charakter miała nowożytna teoria Kartezjusza. XVII‑wieczny filozof uważał, że skoro  myślenie jest właściwością duszy, to nic nie powinno jej łączyć z ciałem. Ciało jest bowiem mechanizmem, a zatem jest zdeterminowane przez naturę. Przeciwstawił sobie więc biologiczne ciało i myślącą duszę oraz uznał, że te dwa porządki są od siebie niezależne. Taki pogląd nazywa się  dualizmem psychofizycznym (duszy i ciała). Kartezjusz nadał pojęciu duszy kształt, który zbliżył do nieco późniejszego pojęcia  świadomości – ono zaś stało się podstawą nowoczesnych nauk

Więcej na temat koncepcji duszy przeczytasz m.in. w e‑materiałach:

  • Dusza jako idea
  • Dualizm Platona
  • Platon o duszy i ciele
  • Spuścizna platońska
  • Trzeci człowiek
  • Dualizm psychofizyczny
  • Neoplatonizm św. Augustyna
  • Św. Tomasz z Akwinu – filozof scholastyczny
  • Spirytualizm
  • Naturalizm czy spirytualizm? Człowiek jako element natury
  • Porządek rozumu i porządek serca
  • Racjonalizm

 

Słownik

anamneza  (gr.  anamnesis – przypominanie) pojęcie z platońskiej teorii poznania wyjaśniające, w jaki sposób człowiek zdobywa wiedzę, która nie pochodzi z poznania zmysłowego; anamneza to przypominanie sobie przez człowieka wiedzy o ideach, które jego dusza oglądała przed połączeniem się z ciałem

antropologia filozoficzna (gr.  anthropos – człowiek i  logos – nauka) nauka poszukująca odpowiedzi na pytanie, kim w swojej istocie jest człowiek

atomizm (gr.  átomos; od a- – „nie-” +  temno – „ciąć”) materialistyczna i monistyczna teoria budowy materii, zgodnie z którą składa się ona z niepodzielnych cząstek – atomów – występujących w przyrodzie w nieskończonej ilości. Dusza nie różniła się według atomistów od ciała, jako że – tak samo jak ciało – zbudowana była z atomów, chociaż przyjmowano, że atomy tworzące duszę są szczególnie drobne, regularne i ruchliwe. Za twórcę atomizmu uważany jest Leucyp, rozwinął go Demokryt

byt  podstawowa, najogólniejsza kategoria filozoficzna, oznaczająca wszystko to, co istnieje, czyli: wszystkie rzeczy w ogóle lub każdą poszczególną rzecz wyróżnioną ze względu na właściwe jej cechy

dualizm   (łac.  dualis – podwójny) w ontologii: pogląd mówiący, że istnieją tylko dwa rodzaje substancji – np. duch i materia;  dualizm antropologiczny – pogląd mówiący, że człowiek nie jest psychofizyczną jednością, ale rezultatem połączenia dwóch substancji – duszy i ciała. W swojej skrajnej wersji (Platon, św. Augustyn, Kartezjusz) dualizm antropologiczny głosi całkowitą odmienność substancji duchowej i cielesnej (platońska koncepcja człowieka jako duszy zamieszkującej ciało) i w tym sensie jest koncepcją antynaturalistyczną (zob. naturalizm). Natomiast umiarkowana postać dualizmu antropologicznego (Arystoteles, św. Tomasz z Akwinu) wskazuje na współzależność obu substancji. Koncepcja Platona miała wpływ m.in. na filozofię Plotyna (który uważał, iż dusza jest uwikłana w przeciwstawną do niej cielesność) i św. Augustyna (który rozróżniał w strukturze człowieka dwie różne od siebie substancje: duszę i utworzone z materii ciało)

dusza   termin pojawiający się zarówno w filozofii, jak i w teologii oraz doktrynach religijnych. Jako termin filozoficzny, dusza definiowana była na wiele sposobów. Do najogólniejszej definicji duszy można zaliczyć następujące elementy: 1) jest bytem; 2) w przeciwieństwie do ciał postrzeganych za pomocą zmysłów jest niewidzialna; 3) w przeciwieństwie do obiektów materialnych jest niematerialna; 4) w przeciwieństwie do ciała jest nieśmiertelna; 5) w przeciwieństwie do materii jest czynnikiem życia w przyrodzie, podmiotem wszelkich czynności życiowych

hylemorfizm  (gr.  hyle – materia,  morphe – kształt) pogląd, że forma i materia, z których składa się substancja, są ze sobą nierozerwalnie związane. Twórca pojęcia hylemorfizmu, Arystoteles, przeciwstawił go materialistycznemu monizmowi presokratyków i idealizmowi Platona. Pogląd ten miał duży wpływ m.in. na arabską filozofię średniowieczną oraz na scholastykę. Przejął go św. Tomasz z Akwinu, który zgodnie z hylemorfizmem tłumaczył integralność duszy i ciała człowieka (zgodnie z chrześcijańską koncepcją nieśmiertelności duszy uważał również, że może ona istnieć bez ciała, gdyż jest bytem samoistnym)

hylozoizm  (gr.  hýlē – materia,  zō ḗ – życie) pogląd ontologiczny mówiący, że materia obdarzona jest życiem

jońska filozofia przyrody   -   grupa doktryn filozoficznych wypracowanych przez przedstawicieli pierwszego nurtu filozofii w starożytnej Grecji, których główną cechą wspólną jest poruszanie tego samego problemu: co jest zasadą ( arche), z której powstały rzeczy. Zainteresowania jońskich filozofów przyrody ograniczały się do zjawisk przyrodniczych i zaowocowały koncepcjami kosmologicznymi w duchu monizmu materialistycznego, naturalizmu i hylozoizmu. Przedstawiciele: Tales z Miletu, Anaksymander, Anaksymenes, Heraklit z Efezu

materializm   (łac.  materialis – materialny, dotyczący materii jako przeciwieństwa formy) pogląd ontologiczny uznający materię za jedyny realnie istniejący byt, wobec którego zjawiska psychiczne mają charakter drugorzędny

metempsychoza   (gr.  metempsychosis – wędrówka dusz) religijna koncepcja wędrówki dusz przez kolejne wcielenia. Po śmierci ciała dusza wciela się w inny byt fizyczny

monizm   (gr.  mónos – jedyny, sam) w ontologii: pogląd mówiący, że istnieje tylko jedna substancja, np. materia (monizm materialistyczny) lub duch (monizm spirytualistyczny). Przedstawiciele monizmu materialistycznego to m.in. Heraklit z Efezu, Anaksymander, Anaksymenes, Leucyp, Demokryt. Moniści spirytualistyczni: m.in. Johann Gottlieb Fichte, Friedrich Wilhelm Joseph von Schelling i Georg Wilhelm Friedrich Hegel.

naturalizm   (łac.  natura – przyroda, natura) stanowisko, zgodnie z którym całą rzeczywistość, tj. ogół zdarzeń zachodzących w świecie, można wyjaśnić za pomocą praw przyrody, czyli przyczyn naturalnych. Typową koncepcją naturalistyczną jest materializm. Przedstawiciele: Demokryt z Abdery, Epikur. Przeciwstawne stanowisko nazywane jest antynaturalizmem (zob. dualizm antropologiczny)

natywizm   (łac.  nativus – urodzony, wrodzony) nazywany także racjonalizmem genetycznym, teoria głosząca, że w umyśle znajdują się idee i prawdy wrodzone. Przedstawiciele: Platon, św. Augustyn, Kartezjusz, Leibniz. Oponenci natywizmu twierdzą, że umysł jest „niezapisaną kartą” ( tabula rasa)

orfizm    (gr.  Orpheus – Orfeusz) ruch religijny w starożytnej Grecji, oparty na doktrynie nieśmiertelności duszy i metempsychozy, zorganizowany według hermetycznych praktyk religijnych mających na celu oczyszczenie duszy oraz ascetycznego trybu życia. Nazwa ruchu nawiązywała do mitycznego pieśniarza Orfeusza

pitagoreizm    (od greckiego filozofa i matermatyka Pitagorasa) nurt filozoficzno‑religijny łączący w sobie dociekania naukowe (głównie matematyczne) z religijnymi koncepcjami orfików. Zapoczątkowany w VI w. p.n.e. przez Pitagorasa i kontynuowany w V w. p.n.e. przez jego szkołę

preegzystencja duszy   (fr.  préexistence, 'pre' – przed, 'existence' – istnienie) wiara w istnienie ludzkiej duszy przed powstaniem ciała

 

Jeśli zainteresował Cię temat bądź coś jest jeszcze niezrozumiałe obejrzyj https://youtu.be/-M-fFB58zFI

Twoim zadaniem jest sporządzenie notatki z dzisiejszych lekcji, w której odpowiesz na cele lekcji.

 

Twoje cele:

 

  • Zdefiniujesz główne problemy filozoficzne, z którymi łączy się pojęcie duszy.
  • Ocenisz wybrane teorie związane ze stanowiskami filozoficznymi: monizmem i dualizmem.

 

 Ważne: Jeśli cokolwiek z tej lekcji jest dla Ciebie niejasne, jeśli masz problem z rozwiązaniem któregokolwiek zadania – skontaktuj się ze mną za pomocą Skype (live: fpjakub_1), maila ( j.kossak@o2.pl) lub Messengera
 

ZamknijNa tej stronie internetowej wykorzystywane są pliki cookies zbierane do celów statystycznych i wykorzystywane do poprawnego działania serwisu www.
Warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies można zmienić w ustawieniach przeglądarki - niedokonanie zmian ustawień przeglądarki jest jednoznaczne z wyrażeniem zgody na ich zapisywanie.